1. NỘI DUNG BÀI HỌC
Quyền liên quan đến quyền tác giả (sau đây gọi là quyền liên quan) là quyền của tổ chức, cá nhân đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, bản ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa.
- Đối tượng bảo hộ (Điều 17 Luật SHTT):
- Cuộc biểu diễn: Do công dân Việt Nam thực hiện tại Việt Nam hoặc nước ngoài; hoặc do người nước ngoài thực hiện tại Việt Nam; hoặc được định hình trên bản ghi âm, ghi hình được bảo hộ.
- Bản ghi âm, ghi hình: Của nhà sản xuất có quốc tịch Việt Nam hoặc được bảo hộ theo điều ước quốc tế.
- Chương trình phát sóng: Của tổ chức phát sóng có quốc tịch Việt Nam hoặc có trụ sở tại Việt Nam.
- Các nhóm quyền cụ thể:
- Người biểu diễn (Điều 29): Có quyền nhân thân (được nêu tên, bảo vệ sự toàn vẹn của hình ảnh biểu diễn) và quyền tài sản (độc quyền thực hiện hoặc cho phép định hình cuộc biểu diễn, sao chép, phát sóng, truyền đạt, phân phối và cho thuê cuộc biểu diễn đã được định hình).
- Nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình (Điều 30): Có quyền độc quyền thực hiện hoặc cho phép: Sao chép; Phân phối, nhập khẩu để phân phối đến công chúng; Cho thuê thương mại; và đặc biệt là quyền truyền đạt đến công chúng.
- Tổ chức phát sóng (Điều 31): Có quyền độc quyền thực hiện hoặc cho phép: Phát sóng, tái phát sóng chương trình; Phân phối đến công chúng; Định hình chương trình và sao chép bản định hình.
- Nguyên tắc “Không làm phương hại” (khoản 4 Điều 17): Việc bảo hộ quyền liên quan không được gây thiệt hại đến việc bảo hộ quyền tác giả. Tức là muốn sử dụng bản ghi âm một bài hát để phát sóng, bạn phải xin phép cả chủ sở hữu quyền tác giả và chủ sở hữu quyền liên quan.
2. GIẢI ĐÁP CÂU HỎI
Câu 1: Một bài hát vang lên trên TV. Hãy chỉ ra ai là người nắm quyền tác giả và ai nắm quyền liên quan?
Trong tình huống này, các chủ thể thường bao gồm:
- Quyền tác giả: Thuộc về Nhạc sĩ (người sáng tác lời và giai điệu). Họ nắm quyền cho phép sử dụng tác phẩm âm nhạc đó.
- Quyền liên quan:Người biểu diễn: Là Ca sĩ thể hiện bài hát đó và Ban nhạc/Vũ công (nếu có).
- Nhà sản xuất bản ghi âm/ghi hình: Là Phòng thu hoặc Công ty giải trí đã đầu tư tài chính và kỹ thuật để tạo ra bản ghi âm/ghi hình bài hát đó.
- Tổ chức phát sóng: Là Đài truyền hình (ví dụ: VTV) đối với chương trình truyền hình đang phát bài hát đó.
Câu 2: Tại sao các đài truyền hình thường yêu cầu gỡ bỏ các video quay lại chương trình bóng đá trên YouTube? Họ đang dùng quyền gì?
- Lý do: Các đài truyền hình đã bỏ ra chi phí rất lớn để mua bản quyền phát sóng độc quyền. Việc các kênh YouTube cá nhân đăng tải lại làm sụt giảm lượng người xem trực tiếp trên đài, gây thiệt hại về doanh thu quảng cáo và vi phạm cam kết bản quyền với ban tổ chức giải đấu.
- Quyền được sử dụng: Họ đang sử dụng Quyền của tổ chức phát sóng theo Điều 31 Luật SHTT. Cụ thể là quyền độc quyền cho phép hoặc cấm người khác: “Sao chép bản định hình chương trình phát sóng” và “Phân phối đến công chúng chương trình phát sóng”. Theo Nghị định 17/2023/NĐ-CP, các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian (như YouTube) có trách nhiệm phối hợp gỡ bỏ nội dung này khi nhận được yêu cầu từ chủ sở hữu.
Câu 3: Thời hạn bảo hộ quyền liên quan thường là bao nhiêu năm?
Theo Điều 34 Luật SHTT, thời hạn bảo hộ được quy định rất rõ:
- Quyền của người biểu diễn: Được bảo hộ 50 năm tính từ năm tiếp theo năm cuộc biểu diễn được định hình. (Riêng quyền nhân thân là tên tuổi và sự toàn vẹn hình ảnh thì được bảo hộ vô thời hạn).
- Quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình: Được bảo hộ 50 năm tính từ năm tiếp theo năm công bố hoặc năm định hình (nếu chưa công bố).
- Quyền của tổ chức phát sóng: Được bảo hộ 50 năm tính từ năm tiếp theo năm chương trình phát sóng được thực hiện.
Lưu ý: Tất cả các thời hạn trên đều kết thúc vào thời điểm 24 giờ ngày 31 tháng 12 của năm cuối cùng của thời hạn bảo hộ.
