Nếu Sáng chế bảo hộ cho “phần lõi” kỹ thuật bên trong, thì Kiểu dáng công nghiệp chính là lớp “áo ngoài” tạo nên giá trị thẩm mỹ và thương mại cho sản phẩm. Việc bảo hộ kiểu dáng công nghiệp giúp doanh nghiệp ngăn chặn đối thủ sao chép hình dáng, đường nét sản phẩm để làm hàng giả, trục lợi.
1. NỘI DUNG BÀI HỌC
- Khái niệm và phạm vi bảo hộ: Kiểu dáng công nghiệp là hình dáng bên ngoài của sản phẩm được thể hiện bằng hình khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp những yếu tố này. Tuy nhiên, những bộ phận không nhìn thấy được trong quá trình sử dụng hoặc những đặc điểm hình dáng chỉ mang tính kỹ thuật thuần túy (ví dụ: hình răng cưa của lưỡi cưa để cắt) sẽ không được bảo hộ dưới danh nghĩa Kiểu dáng công nghiệp.
- Điều kiện bảo hộ (Điều 63): Để được cấp văn bằng bảo hộ, một kiểu dáng phải đáp ứng đồng thời 3 tiêu chuẩn:
- Tính mới (Điều 65): Phải khác biệt đáng kể với các kiểu dáng đã bị bộc lộ công khai dưới hình thức sử dụng hoặc mô tả bằng văn bản ở bất kỳ đâu trên thế giới trước ngày nộp đơn.
- Tính sáng tạo (Điều 66): Kiểu dáng đó không thể được tạo ra một cách dễ dàng đối với người có hiểu biết trung bình về lĩnh vực tương ứng.
- Khả năng áp dụng công nghiệp (Điều 67): Có thể dùng làm mẫu để chế tạo hàng loạt bằng phương pháp công nghiệp hoặc thủ công nghiệp.
- Thời hạn bảo hộ (Điều 93): Bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp có hiệu lực từ ngày cấp và kéo dài đến hết 05 năm kể từ ngày nộp đơn. Chủ sở hữu có quyền gia hạn 02 lần liên tiếp, mỗi lần 05 năm. Như vậy, tổng thời gian bảo hộ tối đa là 15 năm.
2. GIẢI ĐÁP CÂU HỎI
Câu 1: Tại sao một kiểu dáng chỉ được bảo hộ tối đa 15 năm mà không phải vô hạn?
Trả lời: Kiểu dáng công nghiệp là kết quả của sự sáng tạo thẩm mỹ công nghiệp. Sau 15 năm, kiểu dáng này cần được đưa về “tài sản chung” của xã hội để doanh nghiệp khác có thể tự do sử dụng, từ đó, thúc đẩy sự ra đời của những thiết kế mới hiện đại hơn. Nếu được bảo hộ vô hạn, xã hội sẽ bị độc quyền về mặt thẩm mỹ công nghiệp, kìm hãm sự phát triển chung.
Câu 2: Phân biệt giữa “Kiểu dáng công nghiệp” và “Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng” (Quyền tác giả) khi cùng áp dụng trên một cái lọ hoa.
Trả lời:
- Kiểu dáng công nghiệp: Bảo hộ dưới góc độ thương mại, công nghiệp. Đòi hỏi phải đăng ký tại Cục SHTT, đồng thời, đáp ứng tính mới, tính sáng tạo, khả năng áp dụng công nghiệp. Thời hạn bảo hộ ngắn (tối đa 15 năm).
- Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng: Bảo hộ dưới góc độ sáng tạo nghệ thuật. Quyền tác giả phát sinh tự động ngay khi tác phẩm được định hình (không bắt buộc đăng ký). Thời hạn bảo hộ rất dài (suốt cuộc đời tác giả cộng thêm 50 năm sau khi tác giả chết).
- Trên cái lọ hoa: Đường nét, hình khối tổng thể để sản xuất hàng loạt sẽ được bảo hộ là kiểu dáng công nghiệp. Nhưng những hoa văn, họa tiết trang trí mang tính hội họa độc đáo trên thân lọ có thể đồng thời được bảo hộ dưới hình thức tác phẩm mỹ thuật ứng dụng.
Câu 3: Nếu một kiểu dáng đã được đăng tải trên một trang web nước ngoài 01 năm trước, bạn có thể đăng ký nó tại Việt Nam nữa không? Theo điều khoản nào?
Trả lời: Không thể đăng ký được. Theo Điều 65 Luật SHTT, kiểu dáng này đã bị coi là mất tính mới vì đã bị bộc lộ công khai trên mạng internet (phạm vi toàn cầu) trước ngày nộp đơn tại Việt Nam.
Ngoại lệ: Luật chỉ cho phép bộc lộ trước không quá 06 tháng tính đến ngày nộp đơn trong một số trường hợp nhất định (như bộc lộ bởi người có quyền đăng ký hoặc tại cuộc triển lãm quốc gia/quốc tế). Vì thông tin đã đăng tải được 01 năm (12 tháng), nên đã vượt quá thời gian cho phép này, dẫn đến việc hồ sơ sẽ bị từ chối do không còn tính mới.
