Li-xăng bắt buộc (hay chuyển giao quyền sử dụng sáng chế theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền) là một cơ chế pháp lý đặc biệt. Trong đó, Nhà nước cho phép tổ chức, cá nhân khác sử dụng sáng chế mà không cần sự đồng ý của chủ sở hữu.
1. NỘI DUNG BÀI HỌC
1.1. Các trường hợp áp dụng (Căn cứ bắt buộc)
Theo Điều 145 Luật Sở hữu trí tuệ (Luật SHTT), quyền sử dụng sáng chế được chuyển giao trong các trường hợp sau:
- Sử dụng cho mục đích phi thương mại, phục vụ quốc phòng, an ninh, phòng bệnh, chữa bệnh, dinh dưỡng cho nhân dân hoặc đáp ứng các nhu cầu cấp thiết khác của xã hội.
- Người nắm độc quyền không thực hiện nghĩa vụ sử dụng sáng chế sau 04 năm kể từ ngày nộp đơn hoặc 03 năm kể từ ngày cấp bằng độc quyền sáng chế.
- Người có nhu cầu sử dụng không đạt được thỏa thuận với chủ sở hữu về mức giá và các điều kiện thương mại thỏa đáng dù đã cố gắng thương lượng trong một thời gian hợp lý.
- Khi chủ sở hữu sáng chế thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh bị cấm theo quy định của pháp luật về cạnh tranh.
1.2. Điều kiện hạn chế quyền sử dụng được chuyển giao
Việc chuyển giao quyền sử dụng theo quyết định bắt buộc phải tuân thủ các điều kiện nghiêm ngặt tại Điều 146 Luật SHTT:
- Quyền sử dụng được chuyển giao không có tính độc quyền.
- Chỉ giới hạn trong chỉ được giới hạn trong phạm vi và thời hạn đủ để đáp ứng mục tiêu chuyển giao (trừ trường hợp xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh). Đối với sáng chế trong lĩnh vực công nghệ bán dẫn thì việc chuyển giao quyền sử dụng chỉ để nhằm mục đích công cộng, phi thương mại hoặc nhằm xử lý hành vi hạn chế cạnh tranh theo quy định của pháp luật về cạnh tranh.
- Người được chuyển giao quyền sử dụng không được chuyển nhượng quyền đó cho người khác, trừ trường hợp chuyển nhượng cùng với cơ sở kinh doanh của mình, và không được chuyển giao quyền sử dụng thứ cấp cho người khác.
- Người được chuyển giao phải trả cho chủ sở hữu sáng chế một khoản tiền đền bù thỏa đáng, tương ứng với giá trị kinh tế của quyền sử dụng đó.
2. GIẢI ĐÁP CÂU HỎI
1. Tại sao việc “bắt buộc chuyển giao quyền sử dụng sáng chế” lại cực kỳ quan trọng trong thời kỳ xảy ra đại dịch toàn cầu?
Trong đại dịch, nhu cầu về thuốc, vaccine và thiết bị y tế tăng đột biến. Li-xăng bắt buộc đóng vai trò then chốt vì:
- Đảm bảo an ninh y tế: Giúp Nhà nước nhanh chóng huy động năng lực sản xuất trong nước để cung ứng các sản phẩm thiết yếu khi chủ sở hữu sáng chế không thể đáp ứng đủ nhu cầu hoặc yêu cầu giá quá cao.
- Cứu sống mạng người: Loại bỏ rào cản độc quyền, cho phép nhiều đơn vị cùng sản xuất để hạ giá thành và tăng khả năng tiếp cận thuốc/vaccine cho người dân trong tình huống cấp thiết của xã hội.
2. Cơ quan nào có thẩm quyền ra quyết định li-xăng bắt buộc đối với sáng chế tại Việt Nam?
Theo Điều 147 Luật Sở hữu trí tuệ, thẩm quyền được phân chia như sau:
- Bộ Khoa học và Công nghệ: Ra quyết định chuyển giao quyền sử dụng sáng chế trong tất cả các trường hợp, trừ trường hợp phục vụ mục đích công cộng phi thương mại của các bộ ngành khác.
- Các Bộ, cơ quan ngang Bộ: Ra quyết định chuyển giao đối với sáng chế thuộc lĩnh vực quản lý của mình khi việc sử dụng nhằm mục đích công cộng, phi thương mại, phục vụ quốc phòng, an ninh, phòng bệnh, chữa bệnh, dinh dưỡng cho Nhân dân hoặc đáp ứng các nhu cầu cấp thiết khác của xã hội.
3. Chủ sở hữu sáng chế có quyền khiếu nại quyết định li-xăng bắt buộc không?
Có. Theo Điều 147 Luật Sở hữu trí tuệ, quyết định chuyển giao quyền sử dụng sáng chế hoặc từ chối chuyển giao quyền sử dụng sáng chế đều có thể bị khiếu nại, bị khởi kiện theo quy định của pháp luật.
